Interio

کلینیک مجازی دیابت پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم

دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی تهران

1390/12/23 | ایجاد کننده: 41

ويتامين هاي خانواده B در ديابت

ويتامين هاي ب در تغذيه انسان جزء ويتامين هاي ضروري هستند. انواع ويتامين هاي ب شامل ويتامين (B1 )، ريبو فلاوين(B2)، نياسين(B3)، پانتوتنيك اسيد(B5)،پيريدوكسين(B6)، بيوتين(B8)، اسيدفوليك(ندرتا به عنوان B9 در نظر گرفته مي شود)، كوبالامين(B12)

ويتامين هاي ب براي عملكرد سلولي طبيعي، ترميم و بازسازي سلول، متابوليسم و توليد انرژي ضروري مي باشند. بعضي از انواع ويتامين هاي ب، بويژه B1،B6 ،B12 براي عملكرد طبيعي سلول عصبي و ترميم آن ضروري هستند. در بيماران ديابتي، اغلب به دليل افزايش ميزان دفع ادرار ناشي از اثر اسموتيك قند خون بالا، ويتامين هاي ب كه محلول در آب هستند به ميزان زيادي دفع مي شوند و بيمار با كمبود اين ويتامينها روبرو مي شود حتي اگر ميزان دريافت ويتامين كافي باشند. ممكن است هنگامي كه بر چسب روي قوطي هاي حاوي اين ويتامين ها را مي خوانيدشما را تشويق به مصرف زياد اين ويتامين ها كرده باشد و اينكه مصرف زياد اين ويتامين ها براي كاهش استرس، وبهبود انرژي و متابوليسم بدن مفيد است، حال آنكه مطالعات كمي در دفاع از اين ادعا وجود دارند و درباره تاثير هر يك از انواع ويتامين هاي گروه ب در ديابت مطالعه خاصي انجام شده است.

ويتامين B1 ، "تيامين"

EMRI تيامين يك ويتامين محلول در آب و ضروري براي متابوليسم چربي، گلوكز و پروتئين مي باشد. در مطاعات اخير، نتايج نشان داده اند كه 75% از بيماران ديابتي، از كمبود تيامين رنج مي برند كه در ادرار دفع مي شود. كمبود ويتامين B1 مي تواند منجر به بيماريهاي عروقي شود. در يك كار آزمايي باليني نتايج نشان داد كه تزريق داخل وريدي تيامين در بيماران ديابتي، در طي هيپرگلسيمي القا شده منجر به بهبود عملكرد عروق شد. از طرف ديگر نتايج مطالعه ديگري نشان داد كه مصرف ويتامين B1 (بیست و پنج میلی گرم روزانه) به همراه ويتامين B6(پنجاه میلی گرم روزانه) در بيماران ديابتي منجر به بهبود درد، بي حسي و پارستزي در اين بيماران شد.

الكلي ها در معرض خطر بيشتري براي کمبود این ویتامین روبرو هستند زيرا مصرف زياد الكل ذخائر ويتامين "B1" بدن را كاهش مي دهد.

منابع غذايي

حبوبات و گوشت منابع غني از ويتامين "B1" هستند. ديگر منابع خوب براي اين ويتامين شامل برنج ، دانه هاي گل آفتابگردان، بادام زميني، سبوس گندم، مخمر آبجو، شير سويا، لوبيا و .... شير، ميوه جات و سبزيجات اگر به ميزان كافي مصرف شوند منابع خوبي براي ويتامين "B1" هستند. اشكال ديگر: ويتامين "B1" به نام هاي "تيامين هيدروكلريد" و "تيامين مونونيترات" وجود دارد. اين ماده به صورت قرص يا كپسول در فرم مولتي ويتامين قابل جويدني براي بچه ها و شكل مايع، به صورت تركيب ب- كمپلكس و يا به تنهايي قابل دسترس است.

ويتامين B2 ، "ریبوفلاوین"

EMRI ريبوفلاوين كه به نام ويتامين "B2" نيز شناخته مي شود باعث آزادسازي انرژي از كربوهيدراتها، پروتئين و چربي مي شود. ريبوفلاوين براي تكثير، رشد و ترميم پوست، مو، ناخن و مفاصل ضروري است. همچنين براي سيستم ايمني كه بدن را در مقابل بيماريها حفاظت مي كند، لازم و مهم می باشد.

منابع غذايي

بهترين منابع ريبوفلاوين شامل مخمر آبجو، بادام، گوشت، غلات، سبوس گندم، قارچ، سويا، شير و اسفناج. ريبوفلاوين در اثر نور و قليا نظير جوش شيرين از بين مي رود. اين ماده توسط حرارت از بين نمي رود. اگرچه در داخل آبي كه در حال پختن است، نفوذ مي كند.

ويتامين B3 ،"نیاسین"

EMRI نياسين بيشتر براي درمان كلسترول بالا استفاده مي شود، ميزان دوز مصرفي اين ويتامين در درمان كمبود ويتامين B3 از 50-5 ميلي گرم است. به عنوان پايين آورنده چربي خون، دوز مصرفي آن 2500-500 ميلي گرم مي باشد. اين محصول علاوه بر پايين آوردن سطح كلسترل، باعث كاهش LDL ، كاهش تري گليسريدها وافزايش HDL نيز مي شود. مصرف نياسين در بيماران ديابتي براي درمان كلسترل بالا، مطمئن و موثر است. ليكن حتما بايد تحت نظارت پزشك و با كنترل مرتب ميزان كلسترل خون جهت پيگيري درمان صورت پذيرد. دوز بالاي نياسين، مي تواند باعث بالا رفتن آنزيم هاي كبدي شود. در بيماران ديابتي و سندرم متابوليك كه اكثرا ميزان آنزيم هاي كبدي در آنها بالاست مصرف اين فرآورده حتما بايد تحت نظارت پزشك وكنترل منظم آنزيم هاي كبدي صورت گيرد.

اين ويتامين محلول در آب است و اين بدان معني است كه در بدن ذخيره نميشود و براي برطرف كردن نيازهاي بدن به طور مرتب و روزانه بايد مصرف شود.

دو شكل از ويتامين "B3" وجود دارد:

نياسين (به عنوان اسيد نيكوتينيك نيز شناخته مي شود) و نياسين آميد (نيكوتين آميد نيز گفته مي شود). هر 2 فرم اين ويتامين به عنوان يك ماده مغذي در بدن به يك طريق مؤثرند اما موارد استفاده آن در درمان بيماريها متفاوت است. بدن شما براي تبديل كربوهيدرات به انرژي، نياز به ويتامين B3 دارد. بدون ويتامين B3 سيستمهاي بدن شما متوقف خواهند شد. بدن شما از ويتامين B3 براي ساختن تركيبات مختلف از جمله هورمون هاي جنسي و هورمون هاي آدرنال، استفاده مي كند. اين ويتامين همچنين به خارج كردن مواد شيميايي سمي و مضر از بدن و تنظيم قندخون كمك مي كند. بيشتر افراد مقدار كافي از اين ويتامين را از طريق غذايي كه مي خورند، به دست مي آوردند. پزشك در موارد بالابودن كلسترول و ديگر بيماريها اين ويتامين را براي شما تجويز مي كند. مسئله مهم اين است كه در موارد مصرف زياد اين ويتامين تحت نظر پزشك باشيد، زيرا مصرف زياد اين ويتامين داراي عوارض جانبي جدي همچون آسيب كبدي مي باشد.

موارد استفاده نياسين كلسترول بد (LDL) را كاهش و كلسترول خوب (HDL) را افزايش مي دهد. اين ويتامين اثر داروهاي كاهندة كلسترول را افزايش مي دهد. براي اين منظور، بايد مصرف اين ويتامين تنها زير نظر پزشك باشد. نياسين آميد به درمان آرتروز، روماتيسم مفصلي، ديابت وابسته به انسولين، بيخوابي و سردرد ميگرني كمك مي كند. هر شكلي از اين ويتامين مي تواند در درمان يا پيشگيري از كمبود ويتامين B3 استفاده شود.

منابع غذايي

بدن شما ويتامين B3 را از پروتئين به دست مي آورد بنابراين اگر در رژيم غذايي پروتئين كافي وجود داشته باشد، ويتامين "B3" كافي به بدن شما مي رسد. بهترين منابع ويتامين B3 غذاهايي است كه غني از پروتئين باشد مانند: گوشت بدون چربي، مرغ، ماهي، تخم مرغ، لوبياي خشك پخته شده و نخود، كبد، شير كم چربي يا بدون چربي و پنير، سويا و آجيل. منابع ديگر خوب براي ويتامين "B3" شامل مخمر آبجو، سبوس گندم، نام پرقوت و حبوبات. غلات (به جز ذرت)، قارچ و سبزيجات تازه. ويتامين "B3" در اثر پختن در آب از بين مي رود. بنابراين تا حد امكان از جوشاندن، پختن و فريزكردن سبزيجات خودداري كنيد.

ویتامین B5 ،"اسید پانتوتنیك"

همه سلولهای بدن نیاز به ویتامین "B۵" یا اسید پانتوتنیك دارند. این ویتامین محلول در آب است و در بدن تبدیل به تركیبی به نام «كوآنزیم-آ» می شود كه وجود این ماده در بدن برای تبدیل غذا به انرژی لازم است. ویتامین «B5» به عنوان ویتامین «ضد استرس» نیز شناخته شده است. زیرا عملكرد غدهٔ آدرنال را تقویت كرده و بهبود می بخشد. ویتامین B5 برای عملکرد عضلات و اعصاب و حفظ سلامتی سیستم ایمنی بدن ضروری است. این ویتامین همچنین در كاهش علایم دردناك روماتیسم مفصلی مؤثر است.

اسید پانتوتنیك به كاهش لیپید خون (چربی، كلسترول، تری گلیسریدها) كمك كرده و پدیدهٔ سمیت زدایی را تسریع می كند.

منابع غذایی

اسید پانتوتنیك از ریشهٔ یونانی پانتوز (Pantos) به معنی «هركجا» گرفته شده است و این نام به خاطر این است كه این ماده در انواع مختلف مواد غذایی یافت می شود. مقدار زیادی از ویتامین "B5" در طی تهیه فرآورده های غذایی از بین می رود.

بنابراین گوشت تازه، سبزیجات و تمام غلات تازه دارای ویتامین "B5" بیشتری نسبت به غذاهای فریز شده یا كنسرو شده هستند. بهترین منابع ویتامین "B5" عبارتند از: مخمر آبجو، نان غلات و حبوبات، قارچ، كبد، لوبیای خشك و نخود، آووكادو، ماهی، مرغ، آجیل (فندق،گردو)، بادام زمینی، گل كلم، شیر و پنیر، سیب زمینی، پرتقال، موز و تخم مرغ. توصیه شده است كه ویتامین B5 را همراه با سایر ویتامینهای "ب" مصرف كنید تا تعادل سیستم بدن شما در مورد ویتامین ب حفظ شود.

ويتامين B6 ، "پيريدوكسين"

EMRI ويتامين B6 عملكرد هاي متفاوتي در بدن دارد كه عبارت است از: شكستن كربوهيدراتها براي ايجاد انرژي، تشكيل هموگلوبين و ديگر موادي كه بدن به آن نياز دارد.

منابع غذايي

مرغ، ماهي، كليه، كبد و تخم مرغ غني ترين منابع غذايي ويتامين B6 هستند. موارد زير نيز منابع خوبي براي اين ويتامين هستند: مخمر، سبوس گندم، غلات، سيب زميني، موز و جو دوسر. ويتامين B6 در غذاهاي فريزشده يا فرآورده هاي غذايي (مانند گوشت) از بين مي رود. نحوه مصرف: مكمل هاي ويتاميني را هميشه همراه با آب، ترجيحاً بعد از غذا مصرف كنيد.

مطالعات اخير نشان مي دهد كه ويتامين B6، ويتامين B12 و فولات مي توانند باعث كاهش سطح هوموسيستين خون (ماده اي كه خطر بيماريهاي قلبي را افزايش مي دهد) شوند لذا به جلوگيري از بيماريهاي قلبي کمک می کنند.

ویتامین B8 ، "بیوتین"

بيوتين از طريق مصرف انسولين و افزايش مصرف قندخون، به تنظيم قندخون در افراد ديابتي كمك مي كند در واقع بیوتین باعث افزایش فعالیت آنزیم های موثر در متابولیسم چربی ها و کربوهیدرات می شود، لذا وجود آن برای متابولیسم قندها بخصوص در بیماران دیابتی ضروری می باشد. همچنين در سلامت سلول و توليد مثل مهم است. ناخن و مو نيز براي سلامتي نياز به بيوتين دارند.

منابع غذایی

فراورده های حیوانی نظیر ماهی،جگر، قلوه، آجیل(فندق، گردو،...)، زرده تخم مرغ، غلات، سبوس گندم، مخمر نان، آوکادو، تمشک، کنگر و گل کلم . محصولات غذايي آماده فاقد بيوتين است. در مولتي ويتامين ها و كمپلكس های ويتامين"ب" قابل دسترس می باشد. بدن انسان قادر به ساختن بيوتين در روده هاست، بنابراين يك نياز غذايي توصيه شده براي آن در نظر گرفته نشده است. ميزان نياز روزانه در حدود 30 تا 100 ميكروگرم است. بعضي از مطالعات در مورد مصرف بيوتين در بيماران ديابتي نشان مي دهند كه مصرف بيوتين همراه با مصرف كروم در اين بيماران به طور متوسط 54% كاهش در ميزان هموگلوبین A1C و كاهش قابل توجه در ميزان LDL و VLDL و تري گليسريد مشاهده شد.

تداخل هاي احتمالي

* وقتي با ويتامين B استفاده شود مؤثرتر است. * آثار و علايم كمبود روي و اسيد پانتوتنيك را كم مي كند. * در سفيده تخم مرغ خام قابل جذب نيست. * اگر فرد داروهاي سولفا يا استروژن مصرف كند يا الكل بنوشد نياز روزانه به اين ويتامين افزايش مي يابد. * كمبود اين ويتامين مي تواند به دنبال مصرف طولاني مدت داروهاي ضد انعقاد يا آنتي بيوتيك ها ايجاد شود.

ويتامين B9 ،"اسید فولیک"

EMRI مكمل هاي ويتامين B9 به صورت اسيد فوليك و اسيد فولينيك قابل دسترسي هستند. در حالي كه فولات پايدارتر است، اسيد فولينيك مفيدترين شكل ذخيره غذايي در بدن می باشد.

نحوه مصرف: اسيد فوليك به صورت قرص و در صورت صلاحديد پزشك به صورت تزريقي قابل استفاده است. قرص ها در مقدارهاي 40 تا 1000 ميكروگرم در دسترس هستند. ميزان مجاز توصيه شده (RDA) براي اسيد فوليك بستگي به سن و جنس فرد دارد. در صورت بارداری، ميزان كافي اسيد فوليك بايد استفاده شود.

موارد احتياط

اسيد فوليك ندرتاً‌سمي است. مصرف زياد آن (بيشتر از 15 ميلي گرم) مي تواند باعث مشكلات معده، مشكلات خواب، واكنش هاي پوستي و تشنج شود. مكمل هاي اسيد فوليك كمبود ويتامين B12 را كه مي تواند باعث آسيب دائمي به سيستم عصبي شود، مخفي نگه می دارد. مكمل هاي اسيد فوليك بايد هميشه ويتامين B12 را نيز به همراه داشته باشند.

تداخل هاي احتمالي

*باعث كاهش جذب روي مي شود.

*كاهش جذب و عملكرد در صورت همراهي با استروژن، الكل، داروهاي مختلف شيمي درماني، سولفاسلازين، باربيتورات، و داروهاي ضد تشنج.

*اگر آسپيرين، ايبوپروفن يا استامينوفن براي مدت طولاني استفاده مي كنيد به اسيد فوليك بيشتري نياز داريد.

*در صورتي كه اسيد فوليك با ويتامينB12، نياسين، كولين و ويتامين"ث" استفاده شود بهترين اثر را دارد.

منابع غذایی

جگر، كاهو، سبزيجات سبزرنگ به خصوص سبزيجات برگ دار مانند اسفناج و كلم، لوبيا سبز، نخود سبز، تخم مرغ، ميوه هاي نارنجي رنگ مانند زردآلو، انبه، طالبي و دانه هاي روغني مانند گردو، پسته، دانه كاج و بادام سرشار از اين ويتامين هستند.

ویتامین B12 ،"كوبالامين"

EMRI مصرف ويتامين B12 (کوبالامین) در رژيم غذايي روزانه ضروري است. محققان موسسه ملي بهداشت آمريكا به افراد توصيه مي‌كنند كه از مصرف ويتامين B12 به ميزان كافي در رژيم غذايي روزانه خود اطمينان حاصل كنند. این ویتامین به سلامت سلولهاي عصبي و گلبول‌هاي قرمز خون كمك مي‌كند. همچنين براي ساخته شدن مولكول DNA، كه يك ماده ژنتيكي در تمام سلول‌هاي بدن است،‌ ضروريست. ويتامين B12 در پروتئين غذايي موجود است. اسيدهيدرومكرويك كه در معده توليد مي‌شود از پروتئين موجود در غذا در هنگام گوارش ويتامين B12 توليد مي‌كند.

كمبود B12 موجب بروز ماكروسايتيك آنمي( گلوبول هاي قرمز خيلي بزرگ) می شود. براي متابوليسم طبيعي هموسيستئين نيز B12 ضروري است.

منابع غذايي

غذاهاي حيواني مثل غذاهاي دريايي، گوشت قرمز، ماکیان، فرآورده هاي لبني روزانه، تخم مرغ. مقدار این ویتامین در سبزيجات خيلي محدود است. بعلاوه غلات غني شده كه براي صبحانه مصرف مي‌شوند منبع غني و با ارزشي از اين ويتامين بويژه براي افراد گياه‌خوار است حتي اگر به ميزان اندكي از آنها استفاده كنند.

مطالعات نشان مي دهند كه ويتامين B12 ، براي درمان نوروپاتي ديابتي (نوروپاتي محيطي) موثر بوده و باعث كاهش درد و اختلال حسي مي شود. همچنين در بيماران ديابتي، مصرف مت فورمين باعث كاهش ويتامين B12 مي شود لذا در بيماران ديابتي مصرف اين ويتامين نياز می باشد.


کلمات کلیدی