پیشگیری از پوکی استخوان باید از دوران کودکی آغاز شود؛ دسترسی عادلانه به خدمات سلامت و کاهش هزینه‌های درمان ضروری است

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران؛ دکتر جندقی در بیست‌ویکمین سمینار «تازه‌های پوکی استخوان» که روز ۳۰ مهر ۱۴۰۵ به میزبانی مرکز تحقیقات استئوپروز پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران در سالن همایش بیمارستان میلاد برگزار شد، با اشاره به اهمیت پوکی استخوان به‌عنوان یکی از مسائل سلامت عمومی، بر ضرورت اتخاذ رویکردی جامع برای پیشگیری از این بیماری و کاهش عوارض ناشی از آن تأکید کرد.

افزایش سن، جنسیت و محل زندگی؛ عوامل مهم در بررسی سلامت استخوان

دکتر جندقی با اشاره به داده‌های مطرح‌شده درباره وضعیت تراکم استخوان در کشور اظهار کرد: بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که شیوع استئوپنی و پوکی استخوان در گروه‌های مختلف جمعیتی یکسان نیست و عواملی مانند سن، جنسیت و محل سکونت باید در برنامه‌ریزی‌های پیشگیرانه مورد توجه قرار گیرند.

وی افزود: در داده‌های مورد اشاره، استئوپنی در مردان بیشتر و پوکی استخوان در زنان شایع‌تر گزارش شده است. همچنین میزان استئوپنی در مناطق روستایی بالاتر از مناطق شهری بوده است؛ یافته‌ای که ضرورت بررسی تفاوت‌های تغذیه‌ای، اقتصادی و اجتماعی میان گروه‌های جمعیتی را نشان می‌دهد.

مدیرکل دفتر مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت با تأکید بر نقش سن در افزایش خطر پوکی استخوان خاطرنشان کرد: با افزایش سن، احتمال ابتلا به این بیماری بیشتر می‌شود و در سالمندان، به‌ویژه افراد در سنین بالاتر، خطر شکستگی و عوارض ناشی از آن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

به گفته وی، شکستگی‌های ناشی از پوکی استخوان می‌توانند پیامدهای جدی برای سلامت، استقلال فردی و کیفیت زندگی افراد، به‌ویژه زنان سالمند، به همراه داشته باشند؛ بنابراین شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر و اجرای برنامه‌های پیشگیرانه باید از اولویت‌های نظام سلامت باشد.

دریافت ناکافی کلسیم و ویتامین D؛ چالشی جدی برای سلامت استخوان

دکتر جندقی، وضعیت دریافت کلسیم و ویتامین D را از محورهای مهم پیشگیری از پوکی استخوان دانست و گفت: آمارهای ارائه‌شده در سخنرانی حاکی از آن است که دریافت ناکافی کلسیم در بخش قابل‌توجهی از جمعیت وجود دارد و این وضعیت در زنان و ساکنان مناطق روستایی نیز نگران‌کننده است.

وی با اشاره به تأثیر شرایط اقتصادی بر الگوی تغذیه خانوارها افزود: توصیه به مصرف مواد غذایی سالم و منابع غذایی غنی از کلسیم، زمانی می‌تواند اثربخش باشد که مردم از توان مالی و دسترسی کافی برای تهیه این مواد برخوردار باشند. ازاین‌رو، برنامه‌های تغذیه‌ای باید با توجه به شرایط معیشتی خانواده‌ها طراحی شوند.

این مقام مسئول همچنین با اشاره به آمارهای مطرح‌شده درباره دریافت ناکافی ویتامین D تأکید کرد: توجه به وضعیت تغذیه‌ای، آموزش عمومی و ارائه راهنمایی‌های علمی درباره تأمین نیازهای بدن به ویتامین‌ها و مواد معدنی، از اقدامات ضروری برای حفظ سلامت استخوان است.

وی افزود: در تدوین برنامه‌های پیشگیری، باید تفاوت‌های سنی و جنسیتی و شرایط زندگی گروه‌های مختلف جمعیتی در نظر گرفته شود تا مداخلات سلامت متناسب با نیازهای واقعی مردم باشند.

پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر باید از کودکی و نوجوانی آغاز شود

مدیرکل دفتر مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت با تأکید بر اهمیت سرمایه‌گذاری بر سلامت نسل‌های آینده اظهار کرد: بسیاری از رفتارهای مرتبط با سلامت در دوران کودکی و نوجوانی شکل می‌گیرند؛ بنابراین تمرکز صرف بر میانسالی و سالمندی برای کنترل بیماری‌های غیرواگیر کافی نیست.

دکترجندقی افزود: اگر هدف، کاهش پایدار بار بیماری‌ها در بزرگسالی است، باید آموزش، اصلاح رفتار و رفع موانع مؤثر بر سلامت از سال‌های ابتدایی زندگی آغاز شود. تجربه برخی کشورها نیز نشان می‌دهد که دستیابی به نتایج پایدار در کنترل بیماری‌های غیرواگیر به برنامه‌ریزی مستمر و سرمایه‌گذاری بلندمدت نیاز دارد.

وی با بیان اینکه سیاست‌های پیشگیرانه باید فراتر از توصیه‌های فردی باشند، خاطرنشان کرد: خانواده، مدرسه، محیط زندگی و شرایط اجتماعی و اقتصادی در شکل‌گیری رفتارهای سلامت‌محور نقش دارند. ازاین‌رو، برنامه‌های پیشگیری باید مجموعه این عوامل را در بر گیرند.

عوامل اجتماعی و اقتصادی، بخش جدایی‌ناپذیر سلامت مردم

جندقی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به عوامل تعیین‌کننده سلامت گفت: مسکن مناسب، تغذیه سالم، اشتغال، وضعیت اقتصادی و دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی، همگی بر سلامت مردم تأثیر می‌گذارند و نمی‌توان بدون توجه به این عوامل، انتظار داشت که برنامه‌های پیشگیری و درمان به نتایج مطلوب برسند.

وی افزود: حتی اگر روش‌های مؤثر درمانی در نظام سلامت وجود داشته باشد، ممکن است برخی افراد به دلیل محدودیت‌های مالی نتوانند از آن‌ها بهره‌مند شوند. همچنین در حوزه پیشگیری اولیه، صرف اطلاع‌رسانی کافی نیست؛ زیرا دسترسی نداشتن به مواد غذایی سالم یا امکانات لازم برای اصلاح سبک زندگی می‌تواند مانع اجرای توصیه‌های بهداشتی شود.

این مقام مسئول، توانمندسازی افراد، خانواده‌ها و جوانان را از محورهای مهم ارتقای سلامت دانست و تأکید کرد که آموزش عمومی باید با اقداماتی برای کاهش موانع اقتصادی و اجتماعی همراه باشد.

توزیع عادلانه خدمات و استفاده بهینه از منابع سلامت

جندقی با اشاره به اصول بنیادین نظام سلامت کشور اظهار کرد: فراهم کردن بالاترین سطح ممکن سلامت برای مردم، مستلزم توزیع عادلانه خدمات، پوشش نیازهای اساسی جامعه و اولویت‌بندی صحیح منابع است.

وی گفت: نیازهای سلامت گسترده‌اند، اما منابع کشور محدود است؛ بنابراین باید با شناسایی اولویت‌ها، از ظرفیت بخش دولتی، خصوصی و نهادهای عمومی به شکل مؤثر استفاده کرد و از هدررفت امکانات جلوگیری به عمل آورد.

وی دسترسی به‌موقع و استمرار خدمات را نیز ضروری دانست و افزود: نظام سلامت باید مجموعه‌ای پیوسته از خدمات ارتقایی و پیشگیرانه تا تشخیص، درمان و مراقبت‌های مستمر را فراهم کند تا افراد در مراحل مختلف زندگی به خدمات مناسب دسترسی داشته باشند.

جندقی همچنین بر ضرورت توجه به مناطق کمتر برخوردار تأکید کرد و گفت: در کنار مناطق روستایی، نباید از محرومیت برخی مناطق حاشیه شهرها غافل شد؛ چراکه مهاجرت جمعیت و محدودیت‌های اقتصادی می‌توانند دسترسی این گروه‌ها به خدمات سلامت را دشوار کنند.

تقویت پزشک خانواده و کاهش پرداخت از جیب مردم

مدیرکل دفتر مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت، تقویت برنامه پزشک خانواده را فرصتی برای بهبود پیشگیری، مدیریت بیماری‌های مزمن و سامان‌دهی خدمات درمانی دانست و اظهار کرد: با استقرار مؤثر این برنامه می‌توان نیازهای درمانی مردم را بر اساس اولویت مدیریت کرد، خدمات پایه را در سطح مناسب ارائه داد و ارجاع بیماران به خدمات تخصصی را هدفمند ساخت.

وی افزود: بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن مانند دیابت و پرفشاری خون به تشخیص به‌موقع، پیگیری منظم و دسترسی مستمر به درمان نیاز دارند. استفاده صحیح و مؤثر از داروها نیز یکی از عوامل مهم در کنترل این بیماری‌هاست.

جندقی با اشاره به اهمیت مصرف منطقی داروها خاطرنشان کرد: در کنار ضرورت دسترسی بیماران به داروهای مورد نیاز، باید از مصرف نامناسب داروهایی مانند آنتی‌بیوتیک‌ها، مسکن‌ها و کورتیکواستروئیدها نیز جلوگیری شود. این موضوع به آموزش عمومی، تجویز منطقی و نظارت مؤثر نیاز دارد.

وی کاهش پرداخت از جیب مردم را از دیگر اولویت‌های نظام سلامت برشمرد و گفت: برای آنکه محدودیت‌های اقتصادی مانع دریافت خدمات ضروری نشود، باید از ظرفیت پوشش بیمه‌ای، حمایت‌های مالی هدفمند و ارائه خدمات رایگان یا یارانه‌ای به گروه‌های نیازمند استفاده کرد.

نقش آموزش عمومی و رسانه‌ها در اصلاح رفتارهای سلامت‌محور

جندقی با تأکید بر نقش آموزش و فرهنگ‌سازی در کنترل بیماری‌های غیرواگیر اظهار کرد: پیام‌های سلامت باید متناسب با نیاز گروه‌های مختلف جامعه طراحی شوند و زمینه تغییر رفتارهای پرخطر را فراهم کنند.

وی با اشاره به تأثیر رسانه‌ها بر نگرش و رفتار مردم، به‌ویژه جوانان، بر ضرورت استفاده از ظرفیت رسانه‌ای برای ترویج تغذیه سالم، رفتارهای پیشگیرانه و پرهیز از مصرف دخانیات تأکید کرد.

به گفته وی، آموزش مؤثر زمانی به نتیجه می‌رسد که مستمر، علمی و متناسب با شرایط واقعی زندگی مردم باشد و در کنار آن، موانع اقتصادی و اجتماعی اجرای توصیه‌های سلامت نیز مورد توجه قرار گیرد.

ضرورت هماهنگی میان بخش‌های مختلف نظام سلامت

مدیرکل دفتر مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت در پایان، استفاده از راهبردهای علمی، آموزش استاندارد ارائه‌دهندگان خدمات، توسعه پرونده الکترونیک سلامت و تقویت هماهنگی میان سطوح مختلف ارائه خدمت را از الزامات ارتقای کارایی نظام سلامت دانست.

وی تأکید کرد: پیشگیری و کنترل بیماری‌های غیرواگیر، از جمله پوکی استخوان، به مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در حوزه آموزش، تغذیه، پیشگیری، تشخیص زودهنگام و درمان نیاز دارد.