کاهش مرگ‌های زودرس ادامه دارد، اما مهار افزایش عوامل خطر نیازمند همکاری جدی بین‌بخشی است

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران، دکتر باقر لاریجانی رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران با تشریح نتایج ارزیابی ۱۰ ساله اجرای «سند ملی پیشگیری و کنترل بیماری‌های غیرواگیر و عوامل خطر مرتبط با آن» گفت: بررسی‌ها نشان می‌دهد کشور در توسعه خدمات تشخیصی، درمانی و مراقبتی و کاهش مرگ‌های زودرس ناشی از بیماری‌های غیرواگیر پیشرفت قابل توجهی داشته است، اما در کنترل عوامل خطر و دستیابی به اهداف پیشگیری، همچنان فاصله محسوسی با اهداف تعیین‌شده سند وجود دارد و تحقق این اهداف نیازمند همکاری مؤثر همه دستگاه‌های مسئول است.

وی با بیان اینکه این ارزشیابی با هدف بررسی میزان تحقق اهداف، شناسایی نقاط قوت، چالش‌ها و درس‌آموخته‌های اجرای سند انجام شده است، افزود: احتمال مرگ زودرس ناشی از چهار بیماری اصلی غیرواگیر شامل بیماری‌های قلبی‌عروقی، سرطان، دیابت و بیماری‌های مزمن ریوی از ۱۵.۶ درصد در سال ۱۳۹۴ به ۱۳ درصد در سال ۱۴۰۱ کاهش یافته است؛ یعنی طی این مدت ۱۶.۷ درصد کاهش داشته است. این شاخص در مردان ۱۷.۷ درصد و در زنان ۲۱.۷ درصد کاهش یافته است، اما با وجود این پیشرفت، هنوز تا هدف کاهش ۲۵ درصدی پیش‌بینی‌شده در سند ملی فاصله وجود دارد.

وی ادامه داد: بخشی از مداخلات درمانی، مراقبتی و تشخیصی پیش‌بینی‌شده در سند طی سال‌های گذشته اجرا شده و همین موضوع در کاهش مرگ‌های زودرس مؤثر بوده است، اما در حوزه پیشگیری اولیه و کنترل عوامل خطر، پیشرفت‌ها متناسب با اهداف تعیین‌شده نبوده و تقویت همکاری‌های بین‌بخشی بیش از گذشته ضرورت دارد.

رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم با اشاره به مهم‌ترین یافته‌های گزارش گفت: شیوع دیابت در بزرگسالان طی پنج سال ۲۴.۷ درصد افزایش یافته است. همچنین شیوع فشار خون بالا معادل رشد ۱۳ درصدی است. در حوزه چاقی نیز شیوع چاقی در نوجوانان حدود ۷۵ درصد افزایش یافته است. علاوه بر این، چاقی در بزرگسالان ۳.۹ درصد و اضافه‌وزن ۲.۸ درصد افزایش داشته است.

وی افزود: در زمینه مصرف دخانیات نیز روند شاخص‌ها با اهداف سند همخوانی نداشته است؛ به‌طوری که شیوع مصرف دخانیات در بزرگسالان ۹.۲ درصد افزایش یافته، مواجهه با دود دخانیات در خانه ۱۲.۶ درصد و در محیط کار ۷۶.۴ درصد افزایش داشته است. همچنین میانگین مصرف روزانه نمک که هدف‌گذاری شده بود ۳۰ درصد کاهش یابد، نه‌تنها کاهش نیافته بلکه حدود یک درصد افزایش نشان می‌دهد.

وی با اشاره به مهم‌ترین چالش‌های اجرای سند اظهار کرد: ضعف همکاری بین‌بخشی، تغییرات مدیریتی، محدودیت منابع مالی، کمبود نیروی انسانی، ضعف نظام اطلاعات سلامت، مشارکت ناکافی برخی دستگاه‌های اجرایی، اجرا نشدن کامل برخی سیاست‌های پیشگیرانه و تأثیر عواملی مانند همه‌گیری کووید-۱۹ و تحریم‌ها از مهم‌ترین موانع تحقق اهداف سند در یک دهه گذشته بوده است.

رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم تأکید کرد: مهم‌ترین پیام این ارزشیابی آن است که موفقیت در کنترل بیماری‌های غیرواگیر تنها با توسعه خدمات درمانی امکان‌پذیر نیست. هرچند کشور در کاهش مرگ‌های زودرس و ارائه خدمات درمانی عملکرد قابل قبولی داشته است، اما کاهش بار بیماری‌ها در گرو سرمایه‌گذاری بیشتر بر پیشگیری، کنترل عوامل خطر، اصلاح سبک زندگی، افزایش فعالیت بدنی، کاهش مصرف دخانیات و نمک و مشارکت فعال همه دستگاه‌های اجرایی و بخش‌های مختلف جامعه است.

وی در پایان خاطرنشان کرد: نتایج این ارزیابی، مبنای بازنگری و تدوین سند جدید ملی پیشگیری و کنترل بیماری‌های غیرواگیر قرار گرفته است. در این سند، با استفاده از تجربه‌های حاصل از اجرای سند گذشته، بر تقویت پیشگیری، ارتقای همکاری بین‌بخشی، استقرار نظام پایش و پاسخگویی، تأمین منابع پایدار و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین تأکید شده تا دستیابی به اهداف ملی کنترل بیماری‌های غیرواگیر با سرعت و اثربخشی بیشتری دنبال شود.